300'ün üzerinde yüksek öğrenim kurumu bulunan Almanya’da 400’ün üzerinde bilim dalında öğrenim görülebilmektedir. Söz konusu kurumların 115'ini üniversiteler, geriye kalanını da meslek yüksek okulları ile sanat ve müzik yüksek okulları oluşturmaktadır. Her eyaletin yüksek öğrenimden sorumlu kendi eğitim bakanlığı bulunduğu için eğitim sistemi eyaletlerde farklılık gösterebilmektedir. Bununla birlikte yüksek öğrenim kurumları büyük ölçüde özerktir ve kendi eğitim programlarını ve araştırma stratejilerini belirleme yetkisine sahiptirler.

Almanya’da özel kurumlar, kilise yüksek okulları, Federal Ordu’nun öğrenim kurumları ve devletin idari bilimler yüksek okulu dışındaki yüksek okullar eyalet kuruluşlarıdır. Yüksek öğrenim kurumları birkaç yıl için seçilen rektör ya da başkan tarafından yönetilir. Eyaletlerin çoğunda öğrenci birlikleri kendi işlerini bizzat yürütürler.

Üniversitelerde lisans öğreniminden sonra uzmanlaşıp master ya da doktora yapma imkanı vardır. Meslek yüksek okullarında özellikle bilişim, sosyal bilimler, mühendislik, ekonomi, tasarımcılık ve tıp alanında uygulamalı eğitim yapılır ve bu eğitim diploma sınavı ile sona erer. 1974 yılında kurulan Hagen Açık Öğretim Üniversitesi Almanca uzaktan öğretim yapan tek üniversitedir. 40-50 bin civarında öğrencisi bulunmaktadır. Bunun dışında Almanya genelinde uzaktan eğitim imkanı sunan özel açık öğretim meslek yüksek okulları vardır.

Almanya’da diploma ya da master sınavıyla tamamlanan öğrenim dallarında vize sınavları da yapılır. Bir çok öğrenim dalında öğrenciler devam etmek istedikleri dersleri kendileri seçerler. Öğrenciler pek çok dalda ilgi duydukları konularda bağımsız araştırma yapma imkanı bulmaktadır.

Spor salonları ve yüzme havuzlarında bireysel ve takım halindeki sporlara katılma imkanı vardır. Ayrıca müzik ve tiyatro gibi kültürel etkinliklere de katılabilirsiniz.

Yüksek Öğrenim Kurumları

Almanya’da öğrenciler için farklı yüksek öğrenim kurumu seçenekleri vardır. Bunlar üniversiteler, meslek yüksek okulları (Fachhochschule), teknik üniversiteler ve üniversite statüsündeki enstitüler olarak sıralanabilir.

Üniversiteler: Üniversitelerde her alanda eğitim alabilirsiniz.

Teknik Üniversiteler: Teknolojik konularda ve mühendislik dallarında eğitim vermek amacı ile kurulmuş olan teknik üniversiteler zamanla sanat eğitimi de vermeye başlamışlardır. Daha çok teorik bilgiye yönelik olan üniversiteler akademik kariyer için temel oluşturmaktadırlar. Bitirildiklerinde doğrudan doktora öğrenimine başlanabilir.

Meslek Yüksek Okulu (Fachhochschule): Fachhochschule pratik eğitimin ön planda tutulduğu nitelikli iş kadrosunu oluşturmaya yönelik okul türüdür. Bunlara kayıt olmak üniversitelere girmekten daha kolaydır. Eğitim süresi dört yıldır ve üniversitelerdeki lisans eğitimine denktir. Ağırlıklı olarak mühendislik dallarını kapsayan Meslek Yüksek Okulları öğrenim sonrasında herhangi bir endüstri ya da sanayi alanında çalışacaklar için düşünülmüştür. Bu okullarda doktora eğitimi yapmak genellikle mümkün değildir.

Sanat ve Müzik Okulları: Bu okullar, sanatsal konularda eğitim verebilecek nitelikte uzman yetiştirmeyi amaçlar.

Sömestr ve Tatiller

Kış sömestri Ekim, yaz sömestri ise Nisan ayında başlar. Her sömestrin 4-5 ayında ders işlenir. Kalan zaman sömestr tatilidir. Bu süre zarfında dinlenmenin yanı sıra seminerler hazırlanır ve stajlar yapılır.

Lisans Eğitimi

Lisans eğitimi 4 dönemlik Grundstudium aşaması (temel eğitim) ile 5 dönemlik Hauptstudium (asıl eğitim) aşamasından oluşur. Dersler laboratuar çalışmaları, seminerler, ödevler ve uygulamalı derslerden meydana gelmektedir. Ödev ve seminerlerin amacı, öğrencilerin derse aktif katılımının sağlanmasıdır. Daha çok Grundstudium aşamasında yaygın olan ödevler derslerde işlenen konularla bağlantılıdır.

Grundstudium bir Zwischenprüfung  (ara sınav) ya da Diplom-Vorprüfung (ön diploma sınavı) ile biter. Bu sınavlardan başarılı olunması mesleki yeterlilik kazandırmaz. Öğrenciler Grundstudium aşamasında alanlarıyla ilgili temel dersleri alır, akademik çalışma yöntemlerini öğrenir ve staj yaparlar. Ders seçeneklerinin daha fazla olduğu Hauptstudium aşamasında seçmeli dersler de yer alır. Böylece öğrenci bir alanda yoğunlaşma imkanı bulur. Bu eğitim Diplom, Magister/Magister Artium ya da Bachelor’s belgeleri alınarak ya da belli dallar için devlet tarafından yapılan bir sınavla (Staatsexamen) sona erer. Diplom genellikle fen bilimleri, Magister ise sosyal bilimler mezunlarına verilmektedir. Bununla birlikte giderek artan sayıda Alman üniversitesi uluslararası geçerliliği olan Bachelor’s ve Master’s bitirme belgeleri de vermektedir.

Eğitim süresi başka ülkelerdekine kıyasla genellikle daha uzun olan (4.5-5 yıl) Alman üniversitelerinde oldukça yoğun bir akademik çalışma ortamı vardır.

Yüksek Lisans ve Doktora

Almanya’da yüksek lisans eğitimi yoktur. Lisans öğrenimini tamamlayarak Diplom ya da Magister adlı diplomaları alanlar doktora eğitimine başlama hakkı kazanır. "Diplom" ve "Magister" diplomaları, Türkiye'deki yüksek lisans Master mezuniyetine denktir. Ancak bu Almanya açısından böyledir, Türkiye’deki durumla ilgili karar YÖK'e aittir.

Almanya'da doktora yapabilmek için bir Türk üniversitesinden Yüksek Lisans Diploması almış olmanız ve Almanca’yı iyi derecede bilmeniz gerekmektedir. Öncelikle doktora yapacağınız konuda uzman olan ve doktora çalışmalarınız sırasında danışacağınız bir profesör ya da doçent seçmelisiniz Danışmanınızın olurunu aldıktan sonra Üniversite bünyesindeki Akademisches Auslandsamt’a (Yabancı Öğrenciler Bürosu) kayıt için başvuruda bulunmanız gerekmektedir. Almanya'da Türkiye'deki gibi doktora dersi bulunmaz. Doktora çalışması için tanınan toplam yaklaşık 3 yıl olup, kesin olarak belirlenmiş bir zaman dilimi bulunmamaktadır.

Yeni kurulan ve yaygınlaşmakta olan İngilizce-Almanca yüksek öğrenim programlarında yer alan Undergraduate (B. Sc.) aşaması lisans öğrenimine, Graduate (M.A./M.Sc.) yüksek lisansa, Post-graduate (Ph.D.) ise doktoraya denktir.

Özel Üniversiteler

Almanya’da 12 özel üniversite vardır. Küçük çapta özel meslek yüksek okulları da bulunur. Tamamı devlet tarafından tanınmaktadır. Özel kurumlar kaliteyi ön plana çıkarmakta ve öğrenci başvurularını değerlendirirken çok seçici davranmaktadırlar. Genellikle kontenjanları sınırlıdır. Her yıl için alınan ücret 5240 Euro’dan başlamaktadır. Başvuru ve kabul şartları devlete ait kurumlarınkiyle hemen hemen aynıdır. Fakat bunlar genellikle  TOEFL seviyesinde İngilizce bilinmesini de şart koşarlar. Adaylar ayrıca yazılı ve sözlü iki sınava tabi tutulmaktadır.

Almanya'da Dil Eğitimi

Dil öğrenimi vizesi (Sprachvisum) ile en fazla 1.5 sene dil eğitimi için kalabilirsiniz. Eğer yüksek öğrenime devam etmek istiyorsanız mutlaka bu süre zarfında bir üniversiteye kesin kayıt yaptırmanız gerekmektedir. Fakat ilk vize başvurunuzda yüksek öğrenime devam etmek istediğinizi belirtmiş olmanız gerekmektedir.

Kısa dönemli (3 ay) dil kursları ve yaz okulları için öğrenci vizesi alınmadan turistik vize ile Almanya’ya gidilebilmektedir. Almanya’da dil eğitimi özel dil okullarının yanı sıra üniversite bünyesindeki dil okullarında da verilmektedir.

Özel Dil Okulları

Özel okullarda genellikle istediğiniz herhangi bir pazartesi günü kursa başlama şansınız vardır. Kursların süresi 2 ile 48 hafta arasında değişir. Her seviyeye uygun dil programları ve haftalık 20, 25 ve30 saatlik seçenekler bulunur. Kurslar sabah ve öğleden sonra programları olmak üzere iki farklı zaman dilimine ayrılır. 6 aylık bir dil kursu genellikle konaklama dahil 4000 ile 7500 Euro arasında değişmektedir.

Öğrenciler kurs öncesinde seviye tespit sınavına tabi tutulur ve seviyesine en uygun sınıfa alınır. Sınıflardaki öğrenci sayısı 6-16 arasında değişmekle birlikte ortalama 12 öğrenci bulunur.

Bu okullar öğrencilerle sıcak bir ilişki kurar ve öğrencilerin sorunlarıyla yakından ilgilenirler. Aile yanı konaklama veya yurt tipi özel apartmanda kalma imkanı sunmaktadırlar.

Özel dil okulları çok farklı programlar da sunarlar. Bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz:
1. Üniversiteye giriş için istenen DSH sınavına hazırlık kursları,

2. Yüksek öğrenimini Almanya’da devam ettirmek isteyen öğrencilerin Almanca’yı yoğun bir şekilde geliştirmek için devam edebilecekleri ve normal kurslara göre % 30 daha ucuz durumdaki 6-9 ay arası devam eden akademik Almanca kursları,

3. 10-17 yaş grubuna yönelik olarak yaz aylarında düzenlen ve Almanca’nın yanı sıra kültürel ve sportif etkinliklerin yer aldığı yaz kursları. Derslerin genellikle sabah yapıldığı yaz kurslarında öğleden sonra rehber öğretmenler eşliğinde tarihi ve turistik yerlere geziler, sinema gösterimi, spor faaliyetleri ve bilgi yarışmaları düzenlenmektedir.
4. İşletmeci, turizmci ve öğretmenlerin yoğun ilgi gösterdiği mesleki Almanca kursları,
5. İşadamlarına yönelik ve satış, pazarlama, finans ve yönetim gibi derslerin içeriğini oluşturduğu iş Almanca’sı programları.
 
Üniversite Kursları

Üniversite kursları kampüs içinde bulunduğu için üniversitenin tüm sosyal ve kültürel imkanlarından yararlanılabilir. Ayrıca üniversitedeki Alman öğrencilerle arkadaşlık kurup dilinizi çok daha çabuk geliştirebilirsiniz. Bazı üniversitelerdeki dil eğitimi oldukça ucuzdur.

Ancak bu kurslardan sadece yüksek öğrenim için üniversiteye ön kayıt yaptıran öğrenciler yararlanabilmektedir. Kurslar genellikle sömestr başlarında ve belirli seviyelerde başlamaktadır. Bu dil okullarından bazılarına kabul edilebilmeniz için önceden 400-800 saat arası dil eğitimi aldığınızı belgelemeniz gerekebilir. Sınıflardaki öğrenci mevcudu özel dil okullarına nazaran daha yüksektir. Öğrencilere özel dil okullarında olduğundan daha az ilgi gösterilir.
Almanca dil kursları her üniversitede verilmediği gibi, bazılarında yalnızca ileri düzey kurslar mevcuttur. Ayrıca bazılarında kurslar ücrete tabidir. Başvuru sırasında Almanca dil bilgisini belgeleyemeyen adayları kabul etmeyen üniversiteler de bulunmaktadır.

Yabancı Öğrenci Kontenjanı ( Numerus Clausus)

Öğrencilerin bazı yüksek öğrenim dallarına daha çok ilgi göstermeleri nedeniyle başvuruda bulunan öğrenciler arasında bir sıralama (Numerus Clausus) yapılmaktadır. Öğrenci seçiminde genellikle lise bitirme not ortalaması ve mülakat etkili olmaktadır. Kontenjanı kısıtlı olan alanlara Numerus Clausus dalları denilmektedir.

Alman üniversiteleri yabancı öğrenciler için % 6-8 arası bir kontenjan ayırmaktadır. Fakat fazla talep nedeniyle iktisat, işletme, tıp ve diş hekimliği gibi alanlarda başvuranların başarı durumları dikkate alınarak bir seçim yapılmaktadır. Şayet Numerus Clausus dallara başvuruyorsanız diğer öğrencilerle rekabet edebilecek şartları taşıyor olmanız gerekir.

Yabancı Öğrenciler İçin Hazırlık Sınıfı/Studienkolleg

ve Yeterlilik Sınavı (Feststellungsprüfung)

Studienkolleg, kendi ülkelerinde 11 yıl eğitim gören üniversite öncesi yabancı öğrencilerin katıldığı, bir yıl süren bir hazırlık sınıfıdır. Türkiye’de sadece lise öğrenimi görmüş olan öğrenciler de, ÖSS’yi kazansalar bile Alman üniversitelerine kabul doğrudan edilmezler. Bunların da önce Studienkolleg’e devam etmeleri gerekir. Lise eğitimi 12 yıl süren Alman ve Avusturya Liseleri, Anadolu Liseleri ve Özel Amerikan kurumlardan mezun olan öğrenciler Studienkolleg’e gitmeden üniversiteye devam edebilmektedir. Normal bir liseden mezunsanız ve Studienkolleg’e devam etmek istemiyorsanız, Türkiye’de kazandığınız bölümde en az 2 yıl okumanız gerekmektedir.

Sadece iyi seviyede Almanca bilgisine sahip olanların kabul edildiği Studienkolleg'e başvuru için öncelikle bir üniversiteye ön kayıt yaptırmak gerekir. Bunun ardından gerekli belgelerin (Diploma, Almanca yeterlilik sertifikası, üniversite ön kayıt belgesi, özgeçmiş) noter tasdikli kopyaları ve yine noter tasdikli Almanca tercümeleri ile ilgili eyaletin eğitim bakanlığına başvurulur. Şayet başvurunuz kabul edilirse, Studienkolleg eğitiminin sonunda nerede sınava (Feststellungsprüfung) gireceğiniz size yazılı olarak bildirilir. Haziran ve aralık aylarında yılda iki defa düzenlenen bu sınav için en fazla iki defa giriş hakkı vardır. İki defa başarısız olunursa öğrenim hakkını kaybedilir.

Türk Öğrencilerin Yüksek Öğrenime Başvuru ve Kabulü

Almanya’da öğrenim görmek isteyenlerin mutlaka Türkiye’deki Almanya elçiliği veya konsolosluklarından öğrenci vizesi almaları gerekmektedir. Turistik ya da ticari vizelerin Almanya’da öğrenci vizesine çevrilmesi mümkün değildir. İlk aşamada 3 ay verilen öğrenci vizesinin Almanya’da her altı ayda ya da bir yılda bir uzattırılması gerekir.

Ortaöğretimin Denkliği

Yabancı ülkelerden gelen öğrencilerin Almanya’da üniversite eğitimi alabilmek için en az on üç yıllık bir eğitim almış ve Abitur’a denk bir diploma edinmiş olmaları gerekmektedir. Daha az süreli bir eğitim gören yabancı öğrenciler üniversite eğitimlerine başlamadan önce bir yeterlilik sınavına (Feststellungsprüfung) girmek zorundadırlar. Doğal olarak Türk öğrencilerin de bu sınava girmeleri gerekmektedir. Yeterlilik sınavı Almanca yeterliliğini de içerir. Almanca’yı iyi bilen öğrenciler Feststellungsprüfung’a hazırlanmak için bir Studienkolleg’e (hazırlık kursu) devam edebilirler.

ÖSS Başarısı

Türk öğrencilerin ayrıca Türkiye’de ÖSYM’nin yaptığı ÖSS sınavında başarılı olup bir yüksek öğrenim kurumuna kayıt yaptırmış olması zorunluluğu vardır. Öğrenci Türkiye’deki üniversite sınavı sonucunda hangi alanda öğrenime başlamışsa Almanya’da da ancak o alanda eğitim alabilir. İki yıllık Meslek Yüksek Okulları ya da Açık Öğretim Fakültelerini kazanan öğrencilerin Almanya’da öğrenim görebilmek için kazandıkları bölümün ilk iki yılını Türkiye’de okumuş olmaları gerekir. Güzel sanatlar veya müzik dallarında öğrenim görmek isteyenler ÖSS sınavını kazanıp bir okula kayıt yaptırmış olsalar bile başvurdukları üniversite tarafından özel yetenek sınavına tabi tutulabilirler. Ayrıca bazı üniversiteler bazı bölümlere kayıt yapmadan önce 6 aylık bir ön staj yapılmış olmasını şart koşmaktadırlar.

Dil Yeterliliği

Türkiye gibi Almanca konuşulmayan ülkelerden gelen öğrencilerin, Almanca’larının dersleri takip edebilecek düzeyde olduğunu ispatlamak için Dil Yeterlilik Sınavı (DSH)’nı geçmesi şarttır. Eskiden PNDS (Prüfung nach Deutsche Sprache) olarak bilinen DSH sınavını her üniversite kendisi düzenler ve koşulları üniversiteden üniversiteye farklılık gösterebilmektedir. Bu sınava bir üniversitede en fazla iki defa girilebilir.

Goethe Enstitüleri tarafından verilen çeşitli dil sertifikalarına sahip olanlar sınavdan muaf tutulabilirler. Türkiye’deki Alman Kültür Merkezleri’nde girilen dil seviye sınavları sonucunda alınan bir belge de genellikle kabul görmektedir. Ayrıca Türkiye’deki Goethe Enstitüsü merkezlerinde KDS (Kleines Deutches Sprachdiplom) sınavına girip alacağınız dil diploması Almanya’daki üniversitelere kayıt yaptırma hakkını elde etmenizi sağlar. Yine ülkemizdeki Alman Lisesi, Avusturya Lisesi ya da Almanca eğitim veren Anadolu liselerinden mezun olan öğrencilerin okullarından aldıkları Almanca bildiklerini gösteren belgeler de genellikle Alman Üniversiteleri tarafından yeterli görülmektedir.

DSH sınavına hazırlık amacıyla üniversiteler tarafından verilen ücretsiz dil kursları da bulunmaktadır. Bu kursların bazılarına katılabilmek için önceden belli bir seviyeye kadar Almanca öğrenmiş olmak gerekmektedir. Ayrıca birçoğunun kontenjanları kısıtlı olduğundan başvuran herkes yararlanamamaktadır.
Bazı dallarda öğrenim görebilmek için Almanca’nın yanı sıra Latince ya da Fransızca veya İngilizce bilme şartı da aranır. Fakat bu diller öğrenim sırasında kurslara devam edilerek öğrenilebilir.